ساوه سلام - پایگاه خبری رسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

آیا افزایش ارتفاع سد اکباتان همدان باعث کاهش حجم آب ذخیره شده در سد الغدیر ساوه گردیده است؟

شایسته است تا مسئولین محترم ضمن پذیرش واقعیتهای موجود ،در سخنان و مصاحبه های خود از ارتباط دادن مشکلات سد الغدیر به افزایش ارتفاع سد اکباتان اجتناب ورزند زیرا افزایش ارتفاع سد اکباتان تاثیر معناداری بر کسری مخزن سد الغدیر نداشته و تکراراین موضوع ،جز ضدیت آفرینی بین مردم دو شهرستان،نتیجه دیگری بدنبال ندارد.بقلم محمدرضانعمتی کارشناس ارشد آب

بقلم محمدرضانعمتی کارشناس ارشد آب آیا افزایش ارتفاع سد اکباتان همدان باعث کاهش حجم آب ذخیره شده در سد الغدیر ساوه گردیده است؟ در سالیان اخیر موضوع افزایش ارتفاع سد اکباتان همدان بعنوان عامل اصلی کاهش میزان ذخیره آب سد الغدیر در بین مردم معرفی و مطرح گردیده و حتی برخی از مسئولین محترم شهرستان ساوه نیز در سخنان و مصاحبه های خود این مسئله را مورد اشاره و تاکید قرار داده اند،ضمن احترام به تمام این عزیزان شایسته است موارد ذیل مورد عنایت قرار گیرد: حوزه آبریز رودخانه قره چای دارای مساحتی بالغ بر ۱۷۷۱۴۰۰ هکتار میباشد که از این مقدار،مساحتی در حدود ۷۱۱۶۸۵ هکتار معادل۴۰/۲ درصد در محدوده استان مرکزی(شهرستانهای شازند،خنداب،کمیجان،تفرش و ساوه) و مساحتی بالغ بر ۱۰۵۹۷۱۵ هکتار معادل۵۹/۸ درصد در محدوده استان همدان قرار دارد. سد اکباتان در فاصله ۱۰کیلومتری جنوب شرق شهر همدان قرار دارد این سد با ارتفاع اولیه ۵۴ متر از پی، در سال ۱۳۴۲ با نام سد شهناز به بهره برداری رسید و قادر به ذخیره ۱۰میلیون مترمکعب آب با هدف تامین بخشی از آب شرب شهر همدان و ۸۰۰هکتار از اراضی کشاورزی پایین دست خود بود. سد مذکور و حوزه آبریز آن بخشی از حوزه آبریز رودخانه قره چای میباشد که سد الغدیر ساوه بر روی آن احداث گردیده است. حوزه آبریز سد اکباتان با مساحت ۲۱۸۰۰ هکتار، عمدتا از جنس سنگهای دگرگونی بوده که از فرسایش پذیری و رسوبزایی بالایی برخوردار هستند و به همین دلیل بخش قابل توجهی از حجم مخزن سد مذکور توسط رسوب پرشده و از ظرفیت مخزن تا حد بسیار زیادی کاسته شده بود از سوی دیگر افزایش جمعیت شهر همدان و نیاز روزافزون به آب شرب، باعث گردید تا پیشنهاد افزایش ارتفاع این سد در سال ۱۳۷۵ مطرح گردد . مطالعات فنی این پروژه در سال ۱۳۸۰ توسط شرکت مهندسین مشاور بهان سد انجام و عملیات اجرایی آن در سال ۱۳۸۵ به اتمام رسید و با افزایش ارتفاع سد به میزان ۲۵متر ظرفیت مخزن آن از ۱۰ میلیون مترمکعب به حدود ۴۰میلیون مترمکعب افزایش یافت. نگاهی گذرا به مساحت حوزه آبریز سد اکباتان و مقایسه آن با مساحت حوزه آبریز رودخانه قره چای موید این واقعیت است که مساحت حوزه آبریز سد مذکور حدود ۱/۲ درصد مساحت حوزه آبریز رودخانه قره چای است که عدد قابل توجهی بشمار نمی رود و برهمین اساس حجم رواناب تولیدی آن نیز در مقایسه با رواناب تولیدی کل حوزه قره چای، رقم چندان قابل اعتنایی نخواهد بود. از سوی دیگر بایستی به این نکته توجه نمود که فاصله سد اکباتان تا سد الغدیر بالغ بر ۲۰۰ کیلومتر است بنابراین اگر چنانچه حجم آب ناشی از افزایش ارتفاع سد را در ایده آل ترین حالت معادل ۳۰ میلیون مترمکعب در نظر بگیریم و با لحاظ نمودن این واقعیت که رواناب مذکور بصورت تدریجی و در بازه زمانی چندماهه ایجاد می گردد آنگاه حق آبه های پایین دست سد و نیز حجم تلفات آب در مسیر ۲۰۰ کیلومتری را از آن کسر نماییم( تبخیر-نفوذ- استفاده توسط وحوش و پرندگان و گیاهان حاشیه رودخانه) عملا آب قابل توجهی به سد الغدیر نمی رسد. بنابراین افزایش ارتفاع سد اکباتان تاثیر چندانی در کاهش حجم آب سد الغدیر نداشته است. توجه به این نکته ضروری است که فقط ۴۰/۲درصد از مساحت حوزه آبریز قره چای در محدوده استان مرکزی قرار دارد و استان همدان اولا سهم بیشتری از حیث مساحت حوزه را دارا میباشد ثانیا شرایط اقلیمی استان همدان نیز بیانگر این واقعیت است که حجم زیادی از روان آب حوزه ناشی از بارندگی های مطلوب تر در این استان میباشد. در یک نگاه کلی می توان گفت که مشکل کاهش ذخیره آب سد الغدیر، از نحوه ورود کشورمان به فرآیند توسعه کشاورزی و دید صرفا ابزاری به طبیعت آب سرچشمه میگیرد وحتی نقش خشکسالی نیز چندان در آن مشهود نیست. کاهش حجم آب در مخزن سد الغدیر در سنوات گذشته حاصل سوء مدیریت ها و حرص و ولع بی پایان برای رشد و پیشرفت صوری است که باعث حاکم شدن چنین شرایط اسفباری بر رودخانه قره چای و سد الغدیر گردیده است. لازم به ذکر است که روان آب رودخانه قره چای در بخش اعظم مسیر خود، عمدتا از جریانات زیرسطحی تامین می گردید و رودخانه مذکور نقش زهکش آبخوان را ایفا میکرد اماحفر هزاران حلقه چاه مجوز دار و بی مجوز،در سنوات اخیر، باعث افت شدید سطح آبهای زیرزمینی حوزه گردید ، در چنین حالتی رودخانه نقش تغذیه کنندگی آبخوان را برعهده گرفته و عملا روانابی در آن شکل نمی گیرد. ذکر این نکته ضروری است که آمار چاه های موجود در حوزه قره چای(محدوده واقع در استان مرکزی) در دو دهه گذشته رشد چندصد درصدی را تجربه نموده اند و در استان همدان نیز شرایط مشابهی حاکم بوده تا حدی که فروچاله های متعدد و بزرگی در دشتهای این استان ایحاد گردیده که حکایت از وخامت وضعیت آبخوانهای این حوزه دارد.این عامل در تلفیق با عوامل دیگر،باعث کاهش شدید میزان رواناب رودخانه قره چای گردیده است لازم به توضیح است که در سالیان اخیر،آب ورودی به مخزن سد الغدیر عمدتا از روانابهای تولیدی در حدفاصل حوزه آقچه قلعه تا سد ساوه تامین میگردد ، زیرا در این بخش از حوزه ، اراضی کشاورزی قابل ملاحظه ای وجود ندارد همچنین میزان شیب حوزه زیاد بوده و امکان حفر چاه نیز وجود نداشته است ضمنا واحدهای زمین شناسی در این محدوده عمدتا از جنس واحدهایی میباشند که از نفوذپذیری ضعیفی برخوردار هستند مجددا" متذکر می گردد که عوامل متعددی در تلفیق با یکدیگر،باعث رقم خوردن چنین سرنوشت اسفباری بر رودخانه قره چای و سد الغدیر گردیده اند که عمدتا از نوع "عوامل انسانی" می باشند بدیهی است پرداختن به این عوامل و مشخص نمودن سهم هریک از آنها مستلزم ارائه گزارشی جامع و تخصصی است که قطعا خارج از حوصله این نوشتار و خوانندگان محترم است. عوامل مذکور عمدتا شامل فعالیت های غیرکارشناسانه ای بود که باعث گردید یکپارچگی و پیوستگی و تجزیه ناپذیری اکوسیستم از سوی برخی مسئولان و بهره برداران به فراموشی سپرده شود غافل از آنکه هر عملی در طبیعت،عکس العملی دارد و بی احترامی به طبیعت،عکس العملی جز نابودی و ویرانگری بدنبال ندارد بنابراین شایسته است تا مسئولین محترم ضمن پذیرش واقعیتهای موجود ،در سخنان و مصاحبه های خود از ارتباط دادن مشکلات سد الغدیر به افزایش ارتفاع سد اکباتان اجتناب ورزند زیرا افزایش ارتفاع سد اکباتان تاثیر معناداری بر کسری مخزن سد الغدیر نداشته و تکراراین موضوع ،جز ضدیت آفرینی بین مردم دو شهرستان،نتیجه دیگری بدنبال ندارد.

بازگشت به صفحه اصلی