ساوه سلام - پایگاه خبری رسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

جاسوسی و ضد جاسوسی

قطعا نگهداري اطلاعات از ديرباز با تشكيل جوامع سنتي و ابتدائي ترين شكل آن در يك خانواده مد نظر انسان بوده است و هزاران سال قبل ،‌ شهر در مقابل خطرات طبيعي از خود محافظت مي نموده است در حقيقت حيات بشري واژه حفاظت را در سرشت خود داشته است . در صدر اسلام نيز موضوع حفاظت در دو مقوله اقدامات آفندي براي جمع آوري اطلاعات و اقدامات پدافندي در راستاي حفاظت از اسناد ومدارك و تاسيسات و تجهيزات و ... صورت مي‎گرفتتند كه اقداماتي نظير جمع آوري مستقيم ـ جمع آوري بوسيله افراد نفوذي ،‌جمع آوري عدواني ، جمع آوري از طريق عمليات گشت زني و جمع آوري به روش شنود و ديدباني ازجمله تاكتيكهاي اطلاعاتي در زمان پيامبر بزرگوار اسلام بوده است و اقداماتي از قبيل رازداري ، توريه ،‌ حفاظت از اسناد و مدارك و حفظ اسرار و حفاظت گفتار و حيطه بندي و تقيد از جمله تاكتيكهاي حفاظت اطلاعاتي اجرا شده در صدر اسلام مي باشد .

جاسوسی و ضد جاسوسی قطعا نگهداري اطلاعات از ديرباز با تشكيل جوامع سنتي و ابتدائي ترين شكل آن در يك خانواده مد نظر انسان بوده است و هزاران سال قبل ،‌ شهر در مقابل خطرات طبيعي از خود محافظت مي نموده است در حقيقت حيات بشري واژه حفاظت را در سرشت خود داشته است . در صدر اسلام نيز موضوع حفاظت در دو مقوله اقدامات آفندي براي جمع آوري اطلاعات و اقدامات پدافندي در راستاي حفاظت از اسناد ومدارك و تاسيسات و تجهيزات و ... صورت مي‎گرفتتند كه اقداماتي نظير جمع آوري مستقيم ـ جمع آوري بوسيله افراد نفوذي ،‌جمع آوري عدواني ، جمع آوري از طريق عمليات گشت زني و جمع آوري به روش شنود و ديدباني ازجمله تاكتيكهاي اطلاعاتي در زمان پيامبر بزرگوار اسلام بوده است و اقداماتي از قبيل رازداري ، توريه ،‌ حفاظت از اسناد و مدارك و حفظ اسرار و حفاظت گفتار و حيطه بندي و تقيد از جمله تاكتيكهاي حفاظت اطلاعاتي اجرا شده در صدر اسلام مي باشد . در دوران ده ساله پيامبر اكرم (ص) و پنج سال در زمان حضرت علي (ع) بمعناي واقعي كلمه به بهره برداري رسيد و در متن نامه حضرت علي (ع) به مالك اشتر در خصوص كنترل كارگزاران حكومتي بوسيله عيون در كتاب مديريت و فرماندهي در اسلام1 تائيد شده است . در عصر كنوني حفاظت از اطلاعات خودي و دستيابي به اطلاعات دوست ودشمن و رقيب امري بديهي است چرا كه همه كشورها در صدد دستيابي به منافع ملي خود در ابعاد ملي منطقه اي و جهاني مي باشند و با توجه به قدرت ملي سطوح اجرائي آن را در راهبردهاي استراتژيك تعيين مي‎نمايند . عامل (agent): فرديست كه از منبع يا منابع اطلاعات را جمع‌آوري نموده و به استخدام يك سرويس اطلاعاتي درآمده ليكن عضو رسمي آن سرويس نمي‌باشد. ممكن است تعداد عوامل زياد باشند كه در سلسله مراتب يكديگر قرار داشته و رده بالاي آنها به عنوان سرعامل رده پائين‌تر در نظر گرفته مي‌شوند. عامل افسر/ رهبر سرشبكه (high chief of operation): عنصري است اطلاعاتي، كه هدايت و رهبري چندين شبكه جاسوسي مرتبط با هم را عهده‌دار مي‌باشد. عامل مركز / ستاد (center-staff): محل تصميم‌سازي و تصميم‌گيري عمليات‎هاي يك سرويس جاسوسي و به آخرين رده سلسله مراتب سازمان اطلاعاتي گفته مي‌شود. عاملپوشش (Cover): فعاليت جاسوسي به نحوي تغيير شكل داده شود و تحت شرايطي انجام شود كه كاملاً عادي و موجه بنظر آيد و متناسب با محيط طبيعي استفاده كننده باشد بعبارت ديگر اقدامات طرح‌ريزي شده‎اي كه به فرد جاسوس اجازه مي‌دهد عملي را كه نمي‌توان بطور آشكار انجام دهد بدون برانگيختن شك و گمان انجام دهد. بطوركلي و عام، پوشش بر دو نوع قانوني (رسمي) و غير‌قانوني (غيررسمي) تقسيم مي‌شود. عامل افسر/ رهبر عمليات (operations officer): شخصي است اطلاعاتي كه عضو سازمان اطلاعاتي بوده و مسئوليت هدايت و رهبري عامل يا عاملين جاسوسي را عهده‌دار مي‌باشد. عامل شبكه جاسوسي (spy net): به مجموع افسر يا افسران عمليات و عامل يا عواملي كه درگير عمليات جاسوسي مشخص مي‌باشند اطلاق مي‌گردد كه بر حسب تعداد افسران عمليات يا عاملين جاسوسي انواع زير را دارا مي‌باشد. عامل از ديدگاه‌ حقوق‌ بين‌الملل‌ عمومي‌، جاسوس‌ كسي‌ است‌ كه‌ به‌ صورت‌ محرمانه‌ يا تحت‌ عنوان‌هاي‌ غيرمجاز به‌ نفع‌ خصم‌ درصدد تحصيل‌ اطلاعاتي‌ ازنقشه‌ وقواي‌ طرف‌ ومقاصد او برآيد.جاسوسي‌ در معناي‌ وسيع‌ كلمه‌ دو دسته‌ اقدامات‌ را در بر مي‌گيرد: يك‌ دسته‌ اقدامات‌ مقدماتي‌(Preparatoire) كه‌ عبارت‌ است‌ از تفحص‌ و تحصيل‌ اطلاعات‌ مخفي‌ و دسته‌ ديگر عمليات‌ اجرايي‌(Executoire) كه‌ عبارت‌ است‌ از ايجاد ارتباط و رساندن‌ اطلاعات‌ مزبور به‌ كساني‌ كه‌ بايد از آن‌بهره‌برداري‌ كنند . گارو مي‌گويد: بدسته‌ اول‌ (جاسوسي‌)، شامل‌ اقدامات‌ تفتيش‌ (Research) و اكتشافي‌ است‌ كه‌علامت‌ مميزه‌ جاسوسي‌ واقعي‌ است‌. دسته‌ دوم‌ (خيانت‌) شامل‌ عمليات‌ تسليمي‌ (Livraison) است‌كه‌ علامت‌ مشخصه‌ خيانت‌ (Trahison) يا حق‌ ناشناسي‌ (Felonie) مي‌باشد، اما حلقه‌هاي‌ يك‌زنجير اقدامات‌ محرمانه‌ را تشكيل‌ مي‌دهند.... متهم‌ براي‌ تسليم‌ اطلاعات‌، به‌ طرف‌ مقابل‌ اقدام‌ به‌تجسس‌ و تحقيق‌ مي‌كند و جاسوس‌ امروز همان‌ خائن‌ فردا خواهد بود. پس‌ جاسوسي‌، فراهم‌ كردن‌مقدمات‌ خيانت‌ است‌ و تا وقتي‌ كه‌ اعمال‌ او در مرحله‌ مقدماتي‌ است‌، جاسوس‌، و چون‌ اطلاعات‌ راتسليم‌ كرد، خائن‌ است‌. خيانت‌ به‌ كشور عبارت‌ از سوء قصد بر ضد امنيت‌ كشور به‌ وسيله‌ ايجاد ارتباط با كشور ديگري‌كه‌ داراي‌ سلطه‌ و استقلال‌ است بنابراين‌، عناصر متشكله‌ جرم‌ خيانت‌ به‌ كشور عبارت‌اند از: الف) مليت‌ ايراني‌ يا تبعه‌ بيگانه‌ در خدمت‌ دولت‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌; ب)خدمت‌ آگاهانه‌ و عمدي‌ به‌ نفع‌ يك‌ قدرت‌ خارجي‌ به‌ زيان‌ مملكت‌; ج) ارتكاب‌ اعمالي‌ از قبيل‌ نگه‌ داري‌ و حمل‌ سلاح‌ و قيام‌ مسلحانه‌ عليه‌ كشور در نتيجه‌ خيانت‌ به‌ كشور را مي‌توان‌ چنين‌ تعريف‌ كرد: (ارتكاب‌ عمل‌ منافي‌ با امنيت‌ داخلي‌ وخارجي‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ ازسوي‌ هرشخص‌ ايراني‌ يا خارجي‌ مأمور به خدمت در ايران‌، به‌قصد اضرار به‌ امنيت‌ كشور و نفع‌ كشور ديگر، خيانت‌ به‌ كشور محسوب‌ مي‌گردد). عامل جاسوسي بر دو نوع كلي تقسيم می شو د : الف _ جاسوسي ممدوح (پسنديده): جاسوسي بنفع منافع ملي يك كشور ب _ جاسوسي مذموم (نكوهيده): جاسوسي عليه منافع ملي يك كشور كه از مصاديق بارز مزدوري و خيانت مي‌باشد. جاسوسي‌ مشروع‌ در دو جا جايز دانسته‌ شده‌ است‌ كه‌ عبارتند از: الف‌ - جاسوسي‌ به‌ منظور كنترل‌ و اصلاح‌ امور كارگزاران‌ اصل‌ اعتماد در مديريت‌ اصلي‌ نيكوست‌، اما اين‌ سبب‌ نمي‌شود تا حاكم‌ يك‌ سره‌ كارگزاران‌ خودرا به‌ حال‌ خويش‌ رها كرده‌، تحت‌ كنترل‌ نداشته‌ باشد. در تاريخ‌ اسلام‌ و متون‌ اسلامي‌ دلايل‌ متعددي‌وجود دارد كه‌ جاسوسي‌ به‌ منظور فوق‌ كرارا صورت‌ گرفته‌ است‌. ب‌ - جاسوسي‌ به‌ منظور كنترل‌ فعاليت‌ مخالفان‌ و دشمنان‌ حكومت‌ هر حكومتي‌ معمولا داراي‌ دشمنان‌ داخلي‌ و خارجي‌ مي‌باشد و دولتمردان‌ بايد به‌ دقت‌ مراقب‌آنها باشند تا از گزند آنان‌ مصون‌ بمانند. لازمه‌ مقابله‌ با چنين‌ دشمناني‌ شناسايي‌ دقيق‌ آنها و بهترين‌راه‌ اين‌ شناسايي‌ نيز گماردن‌ افرادي‌ به‌ عنوان‌ جاسوس‌ در ميان‌ آنان‌ است‌ و چنين‌ كاري‌ نه‌ تنها مذموم‌نيست‌، بلكه‌ همواره‌ مورد تأييد و تأكيد پيامبراسلام‌ و ائمه‌ معصومين‌ (عليهم‌السلام‌) بوده‌ است‌. اقدامات پيشگيرانه در ضدجاسوسي: الف ـ فردي: 1ـ تقويت ايمان و ارتقا، تقواي الهي 2ـ انعكاس كليه ارتباطات با بيگانگان به حاوا (به استناد ماده 106 آيين‌نامه انضباطي كه اشعار مي‌دارد هرگونه ارتباط با اتباع بيگانه و يا تردد به اماكن مربوط به بيگانگان براي كاركنان نيروهاي مسلح ممنوع بوده مگر براساس مأموريت و با كسب مجوز از حفاظت اطلاعات يگان مربوطه و در تبصره ذيل همين ماده آمده است در برخوردها و ارتباطات غيرمترقبه، كاركنان مكلفند بلافاصله مراتب را به حفاظت اطلاعات گزارش نمايد.) 3ـ انجام هماهنگي با حاوا، در صورت ضرورت مكاتبه با بيگانگان وداشتن بستگان خارج از كشور 4ـ توجه به دستورالعمل‌ها و هشدارهاي حفاظتي 5ـ رعايت اصل حيطه‌بندي در حوزه كاري و شخصي 6ـ عدم اعتماد به وسائل ارتباطي و عدم طرح مطالب طبقه‌بندي شده در آن 7ـ توجه كافي به كليه ملاقات‎هاي تصادفي و اتفاقي و انعكاس به حاوا ب ـ سازماني: 1ـ توجيه امنيتي كاركنان و ارائه آموزش‌هاي حفاظتي و امنيتي و صدور بخشنامه‌ها و دستورالعملها 2ـ كنترل نشانگاه‌ها و گلوگاه‌هاي اطلاعاتي موردنظر سرويس‎هاي حريف و رقيب 3ـ كنترل امنيتي سوژه‌ها و مظنونين 4ـ شناسايي رهبران و رابطين سرويس‎هاي اطلاعاتي حريف و رقيب 5ـ شناخت اهداف و نيازمنديهاي سرويس‎هاي اطلاعاتي حريف و رقيب

بازگشت به صفحه اصلی